I Påtas Måching:
Tinígi’ as W. W. Jacobs
Piníla’ as Taipapatanganiti
Empi’ I:
Mumánengheng yan fotgun i pueñgi, lau gi halum i dikikin såla nu Laburnum Biya, manmåhuchom i sihan petsiåna ya hånon må’lak i guafi. Umáhididirris i Tåta yan i lahé-ña, i fine’nana ni gai sihan ideha nu i huegu na’såsaunau sihan radikåt na fanáfakcha’, ha pópo’lu i iyó’-ña rai gi halum akadididok yan sihan ti-gualayin fåhtikan na ha na’su’ok i chiñgi’ na biha mangkomentuyi ni machúga’ manlâlaksi gi fi’un i guafi.
“Ekuñgok i manglu’,“ sumânggan si Tun White, ni, gini manlíli’i’ sampéknu’ na lináchi guitati sala’, ya ha kechómma’ i lahé-ña gi manlíli’i’.
“Umé’ekuñgok yu’,” ilék-ña i tátati, ya ha aklimémensa i ahidirrissan anåkkun ha hufa i kanai-ña. “Haki.”
“Matåguan ofñan i hinásó-ku nu u famâttu mågi lamó’na,” ilék-ña i tatâ-ña, yuñgan i kanai-ña makålang gi sanhílu’ i ahidirrissan.
“Hakemåti,” manóppi’ i lahé-ña.
“Enau nai i adétña nu lumâla’la’ sen guihin yahuyoyong,” gumâgak-hulu’ si Tun White, yuñgan ti-maguailayin achufahuni; “nu laháyan i mahålimau, pakutiya, gåni-na-sihan tånuhan lumâ’la’ gi, ayin i gumof addétña. Samfáchihan iya Pathway, ya gef minilalalak i chalan. Hekkua’ håfa manmanhâhasu i tautau adai. Hinaugó’-hu na sa’ guåha mamaisa huguan guma’, manmanhâhasu siha ti guailayi.”
“Po’lu ha’, kerridu,” na’chúchuga’ ilék-ña i asagualau’ân-ña , “Ada u on gånna i mámaila’ na håcha.”
Muñgâha’-hululu’ si Tun White, gi orras ha’ i chumáhlau-ña sanátutunggu’ na sulliap guitalu’ nåna yan i lahé-ña. Maloffan i finihu’ gi i amâng-ña, ya muna’manå’na’ gui’ sanchinalikkålum ma’isau hålum i kanifis na gapunachai-ña åpuyan.
“Ayugui mågi gui’,” sumânggan si Herbert White, achagigu måtulongtong a’gang i talangkáyan ya manhóngga sihan pinékat måkkat ni fanhânánagui i pintu.
Kumáhulu’ i bihu yuñgan gef alula, ya ha na’bábaba i pintu, mahuñgok gui’ nónonni i pa’gun måttu. Ya taiguihi muna’sånggan si Tan White, “¡Tut, tut!” yan mañaña lumó’lo’ gigu ha hålumi i asagualai-ña i kuåttu, dinálak nu santautau lokka’ na loddu’, måtan akli’i’ yan kåkku’ atagga’.
“Såthentu-Mayot Marris,” ilék-ña, na’matútunggu’ i maisagui’.
Kumânnai i såthentu-mayot, ya ha chåhlau i siyan mayoggui gi fi’un i guafi, maguguf umégga’ gui’ anåkkun muna’manmalaknus i tautau guma’ samboyuk guiski, yan sihan båsu ya na’tåchu sandikikin takurrin kopli gi sanhílu’ i guafi.
Gi i mina’tulun båsu mumâ’lak i umátadók-ña, ya tumúka’ gui’ mandíñgan, manhíhudi i dikikin manggåfa yuñgan kåmtin na miña. Ayin manyeyeggun ginin tånu’ châchagu’, anåkkun ha na’tunas i umápagâ’-ña gi i siya ya mandiñgan nu sihan isenan gihyung yan sihan asåñan matåtñga; nu sihan damánggan yan sihan såguan yan sihan tautau manggihyung.
“Huguamfu-gaihåchan såkkan nu guihi,” sumânggan si Tun White, sísikat gi i asagualau’ân-ña yan i lahé-ña. “Annai må’pus gui’ hagas gadada’ gui’ gi i atmasin. Fanátan gui’ på’gu nai.”
“Ti gef chetnudan i hinaiñgé-ña,” geftautau sumânggan si Tan White.
“U yâ-hu humânágui iya Inya i maisayu’,” ilék-ña i bihu, “Manátan dididi’ ha’ gi urriya, Un tútunggu’ nai.”
“Maolékña månggi hau,” sumânggan i såthentu-mayot, tâtantan i iló-ña. Ha sa’ang i båsun taisen, ya mañaña pumílálapit-hinágong, ha tåntan ta’lu.
“Matåguan u yâ-hu lumí’i’ guihi sihan sulålissan yan mamfakirris yan mantátamyau,” ilék-ña i bihu. “¿Humâfa yuhi un tutuhun sañgañgåni yu’ gi pumâlun ha’an nu sampâtas måching pat guåha taiguenau, Morris?”
“Tåya,’” gussi’-sumânggan i sendålu. “Anggin dididi’ tåya’ gaibåli manhúhuñgok.”
“¿Påtas Måching?” mayo’dai ilék-ña si Tan White.
“Maulik, dididi’ ha’ håfa mafa’na’an påktu’, ada,” tåffu’ sumânggan-hulu’ i såthentu-mayot.
Manápu’ mo’na i tulun mané’ekungok yuñgan inágoddai. Ha boyukin i’hinásu i manyéyeggun gi i amâng-ña nu i båsun taisen. Inátiyi gui’ nu i tautau guma’.
“Fanátan nai,” sumânggan i såthentu-mayot, elélegau gi halum i iyó’-ña botsa, “Sanpayunnan na påtas måching ha’ iya, tinála’ ché-ña finá’momia.”
Guåha ha laknos gi i iyó’-ña botsa ya ha yoggui iya. Målak tåtti si Tan White yuñgan sanchinémchem, lau i lahé-ña, kókonni’ iya, ya ha surrin mayo’dai iya.
“¿Yan håfa i sinásahñgé-ña?” manggéfáligau si Tan White, na’tátai iya gi i lahé-ña, umátan iya.
“Niná’i iya sísiñan mapåktu’ nu åmku’ na fakirris,” sumânggan i såthentu-mayot, “Santautau gegef masulålis. Malagu’ gui’ mama’nu’i na mangginéhi i sihan liná’la’ tautau nu pinédong, yan na tåtmaisa siña cha’udi. Ha na’mapåktu’ iya ya na tulun tautau hain siña manggai tulun tinángga.”
Ilék-ña, gegef fehman na manétti siha manggihyong mañâchalik.
“¿Maulik, sa’håfa ti gai tulu hamyu, tun?” gaitinínggu’ ilék-ña si Herbert White.
Inátan gui’ nu i såthentu yuñgan siníñgon.
“Gini hu gåggao siha ,” måtkilu sumânggan gui’, yan mama’chupon i matâ-ña tinímu.
“¿Kau magait na manmaho’yi i tulun tinánggan-miyu?” mamaisin si Tan White.
“Manmaho’yi siha,” sumânggan i sâthentu-mayot, yan ha tåntan i iyó’ña båsu afanahgui i manmetgut na nifén-ña.
“¿Yan kau tåtmaisa pumålu manggâggao?” manúsuni i biha.
“Hunggan, gumai tulu i fine’nanan tautau. Ti hu tútunggu’ håfa i huguan pågai na tinánggâ-ña fine’nana; lau finátai i mina’tulu. Eyugui håfataimånu hu konni’ i påtas.”
Ilék-ña yuñgan gegef ináddit nu mama’minátkilu.
“Morris, anggin munhåyan en yima i tulun tinánggan-miyu, taiyiníma i atgimat nu hamyu på’gu,” gi finakpu’ ilék-ña i bihu. “¿Sa’håfa i pinálan-mímiyu?”
Ha tåntan i såthentu i iló-ña. “Siñáyun gumuåha i idehâ-ku nu bébendi iya, lau ti hinásó-ku u hu cho’gui. Monhan nåhong i mináchåfé-ña. Lokkui’, manmuñga’ i tautau mamåhan, manhinásun-níniha na hu fa’fabulas.”
“Ya anggin linánå’i hamyu nu tulun tinángga,” ilék-ña i bihu, “¿Kau mohon en gagau siha?”
“Ti manúnunggu’ yu’,” sumânggan i pumâlu. “Ti manúnunggu’ yu’.”
Ha konni’ i påtas måching, ha yongyong iya guitalu’ i dama’gâs-ña yan i tátanchó’-ña. Ha yuti iya gi i guafi. Munénehong påpa’ si Tun White ya ha hokka’ iya.
“Maulékña na’hinánon,” sumânggan i såthentu yuñgan tinaidákun.
“Anggin muñga’ hamyu, Morris,” sumânggan i bihu, “nå’i yu’.”
“Muñga’ yu’,” figu’ sumânggan i abók-ña. “Hu yuti gi i guafi. Anggin i pinálalân-mu, muñga’ ma’ada yu’ guinu håfa mafáfakcha’. Yotti gi i guafi ta’lu, kalan tautau gaimína’.”
Ha gef tantan i pumâlu i iló-ña ya surrin i iyó’-ña på’gun ginaiyu’. “¿Håfataimånu macho’gui?” mamaisin gui’.
“Go’ti hålum i kanai-mu agapa’ ya tångga hau gi bos a’gang,” sumânggan i såthentu-mayot, “lau hu na’hâhani hau nu matåguan ma’å’ñau hau nu i sihan chattinátiyi.”
“Háhaiñgi kalan guåha gi Sanchálan yan håchan pueñgi,” sumânggan si Tan White. Kumáhulu’ gui’ musâhyan i lamasa. “Kau ti hinásó-mu siña hau gumâggu yu’ pumålun achagan nu kumânnai?”
“Ha laknos i asagualai-ña i atgimat gi i iyó’-ña botsa ya mañâlik i tulu annai ma li’i’ i fegi’ mináhgang gi i matan i såthentu.
“Anggin mutu’ hau manggâggau,” sumânggan gui’ håkúkudi i kanai-ña, “gåggau yuñgan mehnållom.”
Ha sini si Tun White gi i iyó’-ña botsa, ya ó’oyong i sihan tå’chung, agåñgi i abók-ña matå’chung gi i lamasa. Anåkkun i chinéchu, gi mettun na finá’chalan, mináleffa i atgimat. Manma’eppok, manékuñgok siha gi sihan på’gun kuentus nu i liná’lâ’-ña i såthentu gi iya Inya.
“Anggin guåha achameggai na minágait hålum i kuentus i påtas måching yan i pumâlu,” sumânggan si Herbert, gigu hiníhichom i pintu gi iya tåtti i mahuhun-niha, yan ha alulåyi gumâcha’ i hekok na terren, “ti u meggai i hinágó’-ta.”
“¿Kau guåha un nå’i gui’?” mamaisin si Tan White, gegefatan i asagualai-ña.
“Santilintines,” manóppi’ si Tun White, ñahlalang umá’atagga’. “Muñga’ gui’ chumâhlau, Manúsuni yu’. Ha usuni nu hu yuti i atgimat.”
“Tai hafkao,” sumânggan si Herbert, yuñgan kåddu’ na finá’luhan, “U ta fanmanméspi’, yan manáfåmau, yan manmáguf. Tumúka’, gåggau fama’imperradot tåta, taiguenau hågu ti siña dinéngkot nu i asagualau’ân-mu.”
Lumíliku’ gui’ gi urriya i lamasa, dinálak as ma’antulan Tan White åtmau yuñgan fundan siya.
Ha laknos si Tun White i påtas gi i iyó’ña botsa ya atan iya yuñgan håfkau. “Hekkua’ håfa malagu’ yu’ manggâggau, yan i minágait enau,” ñating sumânggan gui’. “Háhaiñgi gi iya guåhu monhan gai laháyan yu’ nu tinánggâ-hu.”
“¿Mohon un apåsin låchai i iputekan i gima’, un magof maigait? sumânggan si Herbert, pópo’lu i kanai-ña gi i apagâ’-ña. “Laháyan gailayi hau maño’gui, i gaggau huguan-gåtus na libarras, nåhong enau.”
Chumâlikkålum i tåta, mamåhlau nu i gaiyó’-ña finá’babáyun, ha go’ti i atgimat; mamó’lu si Herbert sanmátan sulemni, ha chetgi i nanâ-ña, ya na’dåndan gi i pi’ånu pålu sihan atkotdin måkkat.
“Hu tâtangga i huguan-gåtus na libarras,” umâlok i bihu.
Inépi’ i finihó’-ña nu gef palakpak gini i pi’ånu, chinába’ nu a’gang na gågak gini i bihu. Ma falågui gui’ i asagualau’ân-ña yan i lahé-ña.
“¡Iya kumaikai!,” kumâté-ña, yuñgan sulliap salu’, ya ha na’poddong gi i saluk. “Achagigu hu gåggau ha chaflilek gi i kanai-hu kalan bipurras.”
“Lau ti hu líli’i’ i salåpi’,” sumânggan i lahé-ña, ha hokka’ ya sa’ang gi i lamasa. “ya apostâ-ku tåtnai u hu li’i’.”
“¿Gini gumuailayi i chináttinauló-mu, kerridu?” sumânggan i asagualau’ân-ña, á’atan hamlaggu’ gui’.
Ha tåntan i iló-ña. “Diahlu, tumâya’. Lau ha honggang yu’.”
Manmatå’chung siha gi i guafi ta’lu anåkkun måkpu’ chumúchupa i huguan låhi nu i chigåndu’. Gi iya huyong, metgótña i hinígua-goyuf ki hagas ha’, lumúhan si Tun White annai matulongtong sanpintu gi sanhilu’ na såluk. Manhináfyi i tulu nu santi-fampáyunnan yan na’mofiñun minátkilu, ni må’pus annai mañgáhulu’ siha mañgá’åssun.
“Fana’an u un sodda’ i salåpi’ gi halum dångkulun kostat, gi talu’ i fanâssun,” sumânggan si Herbert, annai ha sañgåni siha amaga’-pumueñgi. “yan guåha na’luhan, u kákahat hau anåkkun un na’núnunok i chatsálåpé’-mu.”
På’gu mámaisa, matå’chung si Tun White halum i hinémhom ya ha atan i sihan pinígan, ya manlí’i’ gui’ sihan måta hålum siha. I hekok, na sesen kalan-sårru’, sen na’luhan; na ha atan yuñgan nináñgañga; chumâlik gui’, mulestu, yan ha hagó’i i iyó’-ña båsun hånum gi i lamasa muchó’mi i pinígan ya punu’; tai malagu’, ha pacháguan i påtas måching; lumaulau-ma’å’ñau gui’, ha sausau i kanai-ña gi i iyó’-ña såku, ya kumáhulu’ gui’ guåtu i kuåttó-ña.
Empi’ II:
Gi mámaila’ na oga’an, anåkkun uményak gui’ gi i lamasa, gi halum i mananan åtdau fanmanenghenggan, ha chatgi si Herbert i miná’å’ñau-ña. Gumuåha purrosaikun månglu’ hålum kuåttu ni tumaigui guipaiñgi; yan i aplacha’, makalehlun påtas dikiki’, umâ’assun gi sanhílu’ i aparradot, ti humaiñgi fa’å’ñau.
“Manhâhaugu’ yu’ manáchaigua i manâmku’ na sendålu laháyan,” sumânggan si Tan White. “¡I na ideha, hagas u ta ekuñgok guihin tonterrias! ¿Håyi humóhonggi hålum påktu’ gi yinin fañâkkan nai? ¿Ya anggin un hagu’ i salåpi’, håfa i chetnot-ña?”
“Fana’an u poddong gini i lañgit ya ha pápannas i iló-ña,” natata sumânggan si Herbert.
“Según si Morris, mamákcha’ sen likás na humaiñgi kalan ináfakchå’i,” ilék-ña i tåta.
“Maulik, muñga’ humânau ya sodda’ i salåpi’ guime’na na’ló-ku,” sumânggan si Herbert, kumákahulu’ gi i lamasa. “Ma’å’ñau yu’ na u fa’tailayi hau, yan abarrun tautau, yan gailayi ham dumíñgu hau.”
Chumâlik i nanâ-ña, ya ha tåttiyi gui’ guåtu i pintu, ha egga’ gui’ umáchågu’ gi i chalan; ha na’lugui i lamasan chochuyan, gumegef maguf gui’ nu i finá’babayón-ña i asagualai-ña. Taiguihi-ha’, dinákdak i pintu nu i kåtterru, malågu gui’ muna’baba, ya annai manlí’i’ gui’ nu guåha ha’ i kubarransan i sastirri, sumânggan gui’ yuñgan malumot nu i sihan chatpeñga’ nu tautau militåt.
“Hinásó-ku an u famâttu gi gima’ u guåha si Herbert umóssitåni,” ilék-ña annai matå’chung gui’.
“Tai hafkau,” sumânggan si Tun White. “Lau, lu laháyan, kumaikai i påtas måching hålum i kanai-hu. Hu hulálagui.”
“Manhâssu hau na chiné’gué-ña,” mañaña ilék-ña i biha.
“Ilélek-ku na chiné’gué-ña,” manóppi’ i pumâlu. “Hagas ti i chináttinauló-ku. Anu, håfa i chetnót-mu?”
Ti manóppi’ i asagualau’ân-ña. Ha é’egga’ i sihan mimisteriun kinaikai nu tautau na lumálauya gi urriya i gima’ yan ti sumíña gui’ ha håssuyi i humâlum pat åhi’. Ha matåyi na gef mamuda i tautau nu må’lak na tuhong seda; hinásó-ña nu i huguan-gåtus na libarras. Pumârra i tautau gi i talangkayan tulun beses; ya lumâhu hiya’ gui’ ta’lu. I mina’fåtfat tumóhgi gui’ gi i kanai-ña gi sanhílu’, yan yuñgan minítu’-hulu’ ha na’bakbak ya lumâhu gui’ hulu’ gi i chalan. Gigun-ha’ ha gussi’ pula’ si Tan White i iyó’-ña lupis ya ha nå’na gi sampápa’ atmuadon.
Ha na’hålum i tautau. Chatsága i humaiñgé-ña. Ha atan seget gui’, anåkkun ha gåggau asi’i i machålehgua gi i kuåttu ya gui-nu i magågun cho’chu’ i asagualai-ña. Ha nanggan geftautau i palau’an gui-nu guiya sumáñgåni i mina’ i yinégón-ña, måtkilun-ñaihon i tautau.
“Ma—-mafaisin yu’ umâgang,” ilék-ña gi finakpu’, ha dekka’ gi i iyó’-ña katsunis. “Mámaila’ yu’ di påtti di sina Maw yan Meggins.”
Gumúha i biha. “¿Håfa mafakcha’?” taihinágong mamaisin gui’. “¿Kau guåha finákcha’ gi as Herbert? ¿Håfa nai? ¿Håfa?”
Ha na’guitalu’ i maisa-gui’ i asagualai-ña. “Chuga’ i maisa-hau, kerrida. Fatå’chung, muñga’ mafo’na gi i sihan áfakcháguan. ¿Hinaugó’-hu na ti en na’mâmagi i chatbalita, mettun yu’, ton?” Yan ha atan na’ma’åsi’ gui’.
“Asi’i yu’—-“ tumúka’ i yéyeggun.
“¿Kau chetnúdan gui’?” gussi’mamaisin i nåna.
Sumíkat i tautau. “Chatchetnudan,” måtkilu ilék-ña, “lau ti chiníchi’ut gui’.”
“¡A ma’åsi’ si Yu’us!,” ilék-ña i biha ya ha na’dâdaña’ i kumanai-ña. “Ma’åsi’ si Yu’us.” Alamínñaihón-ña i inéttin sinisturru guitati i sinánggân-ña i tautau, ni ha li’i’ gi i mamåhlau na måtan i yéyeggun. Ha chatgácha’ i hinágóng-ña, ya ha atan i asagualai-ña, ni humaiñgi ñåting umálamín, ha pipet i kanai-ña lálaulau. Gumuåha må’gas na minátkilu.
“Ginácha’ gui’ nu måkinarria,” ilék-ña i yéyeggun, gi niñgékñgok.
“Ginácha’ nu måkinarria,” tumálugua si Tun White, måhngang, “hunggan.”
Matå’chung gui’, ha á’atan fihu isik i ñgelúhan; ya ha go’ti i kanai-ña i asagualau’ân-ña ya ha fuñot hålum i iyó’-ña, taiguenau håfataimånu ma cho’gui annai gumáda’ siha kana’ fåtfatnafun såkkan guime’na.
“Guiya i mamaisa na guináhan-måmi,” ha sañgåni i manyéyeggun. “Måkkat ini.”
Lumó’lu’ i pumâlu, ya kumákahulu’, ha låhuguin ñåting i ñgelúhan. “Tinágu’ yu’ nu i compaña na ma ispirrérresa i sumaunau pinítin-niha gui-nu yini må’gas na maliñgun-míyu,” ilék-ña tai kumílólolok. “Na’maguf hamyu ya alamín-míyu na guåhuhu tentågu’ ha’ ya na hu ó’osgi i matagó’-hu gini niná’i yu’.”
Tumâya’ inépi’. Ma’åpu i mata ni Tan White, umá’atalak i atadók-ña, yan ti-hengga i hinágóng-ña, måtan fehman i asagualai.
“Tináguan yu’ sumânggan na ma púpuni sina Maw yan Meggins i aksidenti nu laháyan na responsibilidåt,” humåhnanau i pumâlun tautau. “Lau gi iníluyi nu i setbisió-ña i lahin-míyu, ma na’hånánagui hamyu siettun suman salåpi’ gi linípa.”
Ha uskåyi si Tun White i kanai-ña i asagualau’ân-ña, ya kumáhulu’ gi i adéng-ña, ha atan i tautau yuñgan finá’luhan. Ha na’huyong i sihan finihu’ yuñgan amang ånglu’, “¿Fiyai?
“Huguan-gåtus na libarras,” i inépi’.
Tai húhuñgok i kumâtin i asagualau’ân-ña, ñahlalang chumâlik gui’, ha hufa i barrasó-ña kalan båchidan, yan pumóddong gi saluk lalañgu.
Hålum i pa’gun fanhåfudan, kana’ huguan miyas áchågu’, hináfut i matai nu asagualai yan asagualau’an ya ha na’lugui iya siha hináfyi hålum anineng yan minátkilu. Mamakcha’ laháyan gef chádik na chatta’ alamín-niha, ya sumâga siha hålum lehñau nu ninángga gui-nu pålu mamakcha’ ya na’alibia i pinítin-niha.
Lau manmaloffan i sihan ha’an ya mama’resiknasion i ninángga— i tai’ináñgokku’ na resiknasion i amku’, guåhan beses nai chat-mafana’an apatia. Guåhan beses ofñan umádiñgan siha, sa’ på’gu tináya’-niha sumânggan; yan taifinákpu’ na na’mahgef i sihan ha’ånin-niha.
Kana’ samfitgua maloffan guihi na i bihu, lumâhu-hulu’ gui’ gi pueñgi, ha hufa i kanai-ña ya ha sodda’ i maisa-gui’ mámaisa. Gumaigi i kuåttu hålum hinémhom, yan manhúñgok gui’ ginin i ñgelúhan, sináhguan na kinásau. Kumáhulu’ gui’ gi fanâssun manhúñgok.
“Hånau-tåtti ya åssun,” pachang ilék-ña. “U on manengheng.”
“Manenghéngña gui-nu i lahé-hu,” ilék-ña i biha, ya tumåñgis ta’lu.
Umâppan i katin i tumáñgés-ña gi i tumálanggâ-ña. Umápåyu’ i fanâssun, yan måkkat i matâ-ña yuñgan minátuhok. Ya maigu’-ñaihon. Lau hiya’, miná’gå’an-hulu’ gui’ nu luhan na gågak ginin i asagualau’ân-ña.
“¡I påtas!” machålik gumâgak gui’. “¡I påtas måching!”
“Kumáhulu’ gui’ mahonggang. “¿Månu? ¿Månu nai gaigi? ¿Håfa må’pus?”
Ha hihudi matótompu’ guåtu gi iya guiya. “Iya i malagó’-hu,” måtkilu ilék-ña. “¿Ti gini un na’yinílánggan?”
“Nai gaigi hålum såla, gi sanhílu’ i sa’ánggan” manóppi’ gui’ manman. “¿Sa’håfa?”
Kumákasau yan chumâchalik, umápu’ gui’ påpa’, ya ha chiku i fasó-ña.
“Hinásó-ku ha’,” isterrika ilék-ña. “¿Sa’håfan ti hu håssu guime’na? ¿Sa’håfan hågu ti un håssu?”
“¿Håssu håfa?” mamaisin gui’.
“I pumâlun tinánggan hugua,” gussi’manóppi’ gui’. “Mamaisin ha’ hit gui-nu håcha.”
“¿Kau ti nahong enau?” fuetsao ilék-ña.
“¡Åhi’! tagumpai kumâti gui’. “U ta fanlagagau pumâlun håcha. Gussi’hånau ya kilili’ mågi, ya un gåggau muna’lå’la’ ta’lu i lahé-ta.”
Matå’chung-hulu’ i tautau gi fanâssun ya ha dåggau i enu’ gi i lálaulau na kanai-ña. “¡Yu’us lau, babâ-mu!” gumâgak-ñaihon gui’.
“Kilili’ hau mågi,” gumúha gui’; “¡Kilili’ chåddik, ya un gåggau——Ai, lahé-hu, lahé-hu!”
Yinígé-ña i asagualai-ña nu fosforru ya ha songgi i dañgis. “Na’lúgui i fanâssun. Ti un tunggu’ håfa sinánggágân-mu.”
“Maho’yi i fine’nanan ginágau,” minaipi ilék-ña, “¿Sa’håfa ti i mina’hugua?”
“Ináfakcha’ ha’, Ináfakcha’,” pumápahya’ i bihu.
“¡Hånau-kilili’ ya un tångga!” ma’agoddai kumâti i biha.
Manléklek i asagualai ya ha atan gui’, laulau i bós-ña. “Gini måtai gui’ gui-nu samfun-ha’an, ya såhñgi gi, muñga’ yu’ sumáñgåni hau nu i pumâlu, sumíña ha’ yu’ hu alamín gui’ nu i iyó’-ña magågu. Monhan mampos na’luhan gui-nu hågu lumí’i’ guihin tempu. ¿Håfataimånu på’gu?”
“¡Konni’ gui’ hatmági!” uméssålau i biha, ya ha batångga gui’ guåtu gi i pintu. “¿Kau hinásó-mu ma’å’ñau yu’ nu i patgun na gini pinéksai-hu?
Kumápåpa’ si Tun White hålum hinémhom, ha etti i chalân-ña guåtu gi i såla, ya i sa’ánggan hiya’. Gumaigi i atgimat gi i tanuhân-ña, ma’å’ñau gui’ na i tinánggan ti mafa’tinas nåya u na’mågi i ma’tutguan na lahé-ña gi sanmé’nâ-ña guime’na siña ha losgon gi i kuåttu. Ha gåcha’ i hinágóng-ña ya ha li’i’ na ha faliñgu i dirreksion i pintu. Manengheng i kilai-ña yuñgan måsahålum, ha etti i chalân-ña gi urriya i lamasa, ya pacha gi i anåkku’ i liga chéña ha sodda’-hulu’ i maisagui’ hålum dikikin batalan yuñgan i chatbågai gi halum i kanai-ña.
Annai ha håtmi i apusentu, humaiñgin makåmya ha’ i matan i asagualau’ân-ña. Chupon gui’ yan hamlaggu’, yan guåha ti-likás nu guiya. Ma’å’ñau gui’ nu guiya.
“¡Gåggau!” uméssålau gui’ yuñgan achufahuni.
“Iya alañga yan gaitailayi,” chumalamlam-påchot gui’.
“¡Gåggau!” tumúlugua i asagualau’ân-ña.
Ha na’tåchu i kanai-ña. “Hu tâtangga i lahé-hu lumâ’la’ ta’lu.”
Pumóddong i atgimat gi i saluk, humâhnánau si Tun White umá’atalaki gi fina’luhan. Lálaulau hiya’, ha ñokñok gi halum siya anåkkun humânau i biha, yuñgan guináguafin atådok, guåtu gi i ñgelúhan ya ha kåhat i petsiåna.
Ti kumaikai i tautau ginin guihi chéña nina’fugu gui’ yuñgan i minánengheng chatangmak. Guåhan-beses na ha sulliåpi i ichurran i asagualau’ân-ña ni gumaigi gi i ñgelúhan. Munhåyan mañúnok i dañgis; kana’ hokkok. Ha dåggau gi i sihan luga yan i kisåmi sihan anineng ñáñauhan, chéña, yuñgan sanchínálamlam anakó’ña ki i palu, mapunu’. I bihu, yuñgan ti-diñgánnun na ginúatguádan gi i mináhñau i atgimat, muná’lu i tautau guåtu gi i fanâssun; sanmínutu pat hugua maloffan, måttu i biha gi i fi’ón-ña, måtkilu yan apátika.
Ti mandíñgan siha, lau måtkilu umâssun i hugua; ha ekuñgok i binéngbong i orrássan. Chuméchek i gua’ut, yan makåti humânau sanchá’ka isik i liga. Gogof na’hóhoñu’ i hinémhom, ha na’annok si Tun White i minátåtñgâ-ña, yinígé-ña samfosforru, kumápåpa’ gui’ umó’dåñgis.
Gi i adding i gua’ut, måtai i fosforru, sumâgan-ñaihon gui’ manyúgi pumâlu; gi achagigun gumuåha dinákdak, sen måtkilu yan kana’ ti-hengga, na mahuñgok gi i sanmé’nan pintu.
Pumóddong i fosforru ginin i kanai-ña. Tumóhgi gui’ taikinaikai, kinálang i hinágóng-ña chéña matalugua i dumákdak. Kumílolok gui’ hiya’ ya ha gussi’-falågui tåtti i kuåttu, ya ha na’huchom i pintu gi iya taté-ña. Kumâti i sanmina’tulun dinákdak isik i gima’.
“¿Håfa yuhi?” kumâti i biha.
“Chå’ka ha’,” ilék-ña i tautau. “Ha futut i chalân-hu gi i gua’ut.”
Kumáhulu’ i biha yan ha ekuñgok. Umóppan i saná’gang na kåti isik i gima’.
“¡Eyugui si Herbert!” uméssålau gui’. “¡Eyugui si Herbert!”
Ha falågui i pintu, lau ginácha’ gui’ i asagualai-ña guime’na sumíña gui’.
“¿Håfa u on fañó’gui?” gumúha gui’.
“Eyu i lahé-hu. ¡Si Herbert!” kumâti gui’, machålik umá’aplai muna’malulok i maisagui’. “Maleffa yu’ ña gaigi i fanhåfudan huguan miyas achågu’. ¿Sa’håfa mago’ti yu’? Uskåyi yu’. Guailayi yu’ muna’baba i pintu.”
“¡Gui-nu i guinaiya ni Yu’us, chá’-mu muna’hâhalum gui’!” ilék-ña i tautau lálaulau.
“¿Kau ma’ã’ñau hau nu i lahé-mu?” kumâti gui’. “Uskåyi yu’. Mámaila’ yu’, Herbert; Mámaila’ yu’.”
Gumuåha pumâlun dinákdak, yan pumâlu. Mama’malulok i palau’an ya ha gussi’-huyong i kuåttu. Dinálak gui’ nu i tautau ya ha agâñgi gui’ anåkkun tumúnok gui’ gi i gua’ut. Ha huñgok i katin i talangka gi sampápa’; ya hiya’ i sorrohu;
i bos i palau’an, mahâhalang.
“¡I talangka!” ilék-ña. “Ti siña yu’ hu hagu’i.”
Lau dumídimu i asagualai, ha pápachan machålik gi urriya gi i saluk, ha alíligau i påtas måching. Mohon siña gui’ ha sodda’ guime’na humâlum uhi nai gaigi gi iya huyong. Tumúka’ i dumákdak ta’lu isik i gima’, ha huñgok i káka’guas siya anåkkun ha po’lu i asagualau’ân-ña gi sanmé’na i pintu. Ha huñgok i tilingting i pintu anåkkun malálaknus, ya gigun-ha’ ha sodda’ i påtas måching, dispirrárrau, ha hågong i mina’tulu, yan hokkok na tinánggâ-ña.
Pumârra-hulu’ i dumákdak, isik i sihan oppan manggágaigi hålum guma’. Ha huñgok i siya sinéseha yan i pintu binábakbak. Gumóyuf-hålum i sanmánengheng na månglu’ isik i gua’údan, yan anåkku’, måffak-fusu’ na uméssålau ginin i asagualau’ân-ña ha nå’i gui’ nu i minátåtñga malågu guåtu gi i fi’ón-ña, ya guåtu i talangkáyan hiya’ yahuyóyong. Chumáchalamlam i lampårran kåyi gi sanmátkilu yan mámaisan chålan.
(Finákpu’)



